Rota Adı :

Diyarbakır Merkez, Sur İçi – Sur Dışı – Hevsel Bahçeleri Rotası

Tahmini Yürüyüş Süresi (Saat)  :

5

Rotanın Yürüyüşe Uygun Tarih Aralıkları :

4 mevsim geçişe uygundur. Kışın Hevsel Bahçesi içindeki patika ve toprak alan geçişleri çok çamur olabilir.

Toplam Yürüyüş Mesafesi (km) :

6.6 – 4.7 – 6.2 = 17.5

Zorluk Derecesi :

Kolay

Yükseklik Profili  :

Başlangıç (mt.) : 659
Max. (mt.) : 668
Bitiş (mt.) : 659
Eğim %    : 2.4 – 2.7

Başlangıç / Bitiş Noktası Koordinatları :

N37° 54.976′ E40° 14.192′ / N37° 54.976′ E40° 14.192′

Rota Başlangıcına Yakın Yerleşim Yeri ve Varsa Yerelde Kullanılan Adı :

Diyarbakır Merkez, Sur İçi

Rota Bitişine Yakın Yerleşim Yeri ve Varsa Yerelde Kullanılan Adı :

Hevsel Bahçeleri Rotası ve On Gözlü Köprü

Nasıl Gidilir? (Başlangıç Noktası) Açıklama, Yol Tarifi, Köy Adı vb. Giriniz) :

Diyarbakır merkezde olunduğu için araç yolu tarifi verilmemiştir.

Araç Yolu Hangi Araç Tiplerine Uygundur? :

Her tür araç uygundur.

İletişim Olanağı :

Tüm telefon şebekeleri çekmektedir.

Market-Restoran Var mı? :

Diyarbakır Merkez olduğu için çok sayıda seçenek mevcuttur. Sur içinde akşam 22:00 kadar acık lokanta  ve gece yarısına kadar açık olan büfe, bakkal vb bulabilirsiniz.

Bisiklet Tamircisi, Benzin İstasyonu, Lastik Tamircisi, Traktör veya Çekici Var mı? :

Çok sayıda benzin istasyonu vardır.

Diyarbakır Yöresel Yemekleri :

Hayva Yaknhi (Ayva Yahnisi), Meftune, Çiğ Köfte (Hum Küfte/Bellöh), Kuyruklu Çorba (Boçov Abur/Şılabur/Habenisk), Hilorik Aşı, Ciğer Dolması (Mıcogoc Ciğer), Dolma (Mıcug), Karnıyarık (Belibağlı), Muftul (Düzme/Maldum), Eşbabiyeli Helva (Eşpabyayov/Zerdali Kurusu Helvası), Zıngılig, Gülbeşeker (Gül Macunu), Khapama (Kış Kabağı Kapaması), Kenger Meftunesi, Tel Tel Havla Bulgur Pidesi (Kalilgog), Çortan Aşı (Kurut Aşı/Çortançaş/Gebol/Gabula), Aluceli Sarma (Erikli Sarma), Şiş Kebap, Lüle Kebap, Ciğer Kebabı, Çiğ Köfte, Kaymak Helvası, Porig Karıncık/Kibe/Mumbar), Hasse (Lohusa Tatlısı), Ekşili Ispanak Çorbesı (Şıllabur), Un Aşı (Aluri Caş), Pokhint Helvası, Zahter, Nohutlu Köfte (Siserov Küfte), Topik, Uskure Kebabı, Globi Tatlısı

Coğrafi İşaret Tescilli Ürünler: Simindirik Çorbası, Meyir Çorbası, Lebenisi, Kulak Çorbası, Kürt Mustafa Çorbası, Habenisk Çorbası, Gendüme Aşı, İncaz Hoşafı, Nardan Aşı, Mastava Aşı Yemeği, Kabak Meftunesi, İçli Köftesi, Kuru Dolması, Diyarbakır Kenger Boranisi, Şehriyesi, Tirit Yemeği, Tavuk Eşkenesi, Diyarbakır Erikli Yaz Türlüsü, Babaganuç, Üsküre Kebabı, Tas Kebabı, Ayvalı Köfte, Hırçikli Meftunesi, Et Eşkenesi Yemeği, Ekşili Dolması, Patlıcan Meftunesi, Diyarbakır Kaburga Dolması, Dalak Dolması, Ayvalı Kavurma, Gebol Yemeği, Hedik Yemeği, Duvaklı Pilav, Pencegoşt Pilavı, Diyarbakır Kengerli Bulgur Pilavı, Diyarbakır Patlıcanlı Kazan Kebabı, Diyarbakır Perdeli Ciğer Kebabı, Ciğer Kebabı, Kemikli Kebabı, Şırdanlı Bastırma, Kibe Mumbar, Cimili Tatlısı, Burma Kadayıfı, Armut Tatlısı, Badem Ezmesi, Lebzüniyesi, Örgü Peyniri, Boğazkere Üzümü, Karacadağ Pirinci, Karpuzu, Çermik Biberi, Kenger Meftunesi, Paşa Lavaşı, Hıllorik Aşı, Lepik Köftesi, Bakla Meftunesi, Kağırdaklı Ekmek, Ayva Dizmesi.

En Yakın Sağlık Kuruluşu  :

Diyarbakır Dicle Üniversitesi Hastanesi
Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastaneleri Başhekimliği, Kampüs, Sur, Diyarbakır, Türkiye 21280
0412 2488001
(Yılan sokmalarında tek gidilecek hastanedir. Diğer hastaneler bakmamaktadır.)
–
Diyarbakır Gazi Yaşargil Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Üçkuyular Mahallesi Elazığ Yolu, Talaytepe, Üzeri 10.Km, 21010 Kayapınar/Diyarbakır
0412 2580060

Yılan ve Böcek Sokmalarında Müdahale Edebilecek En Yakın Sağlık Kuruluşu :

Diyarbakır Dicle Üniversitesi Hastanesi
Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastaneleri Başhekimliği, Kampüs, Sur, Diyarbakır, Türkiye 21280
0412 2488001
(Yılan sokmalarında tek gidilecek hastanedir. Diğer hastaneler bakmamaktadır.)

Konaklama Seçenekleri :

Diyarbakır Merkez çok sayıda farklı standartlarda seçenek mevcuttur.

Yerel Şenlik, Geleneksel Etkinlikler Hakkında Bilgi ve Tarihleri :

13 Ocak’ı 14 Ocak’a bağlayan gece Kürt geleneklerinde “Yeni Yıl kutlaması” (Serê Salê) yapılmaktadır. “Serê salê binê malê, Xwedê zarkî bide vê malê” sözü ile bu çocuklar kapı kapı dolaşırlar. Bu cümlenin Türkçe çevirisi ise “Yılbaşı, yılsonu Allah bu eve bir çocuk nasip etsin” anlamına gelir. Kısa skeçler şeklinde çocuklar tüm evleri dolaştıktan sonra gezdikleri her evden bir miktar para, yiyecek, giyecek artık ne varsa alıp nasiplenmeye çalışırlar.

Su Kaynağı  :

Merkezde gezildiği için tüm imkanlar vardır. Hevsel Bahçeleri’ni gezerken imkân yoktur.

Fotoğraf Çekim Noktaları  :

Var

Önemli Ara Durak İsimleri :

Diyarbakır Müzesi, Ulu Camii, Mor Kaldeni Katolik Kilisesi, Surp Gregor Ermeni Kilisesi, Meryem Ana Süryani Kilisesi, Hz. Süleyman Camisi v.b gezileceklerden bazılarıdır.

Dinlenme Noktaları  :

Var

Acil Durum Çıkış Noktası Var mı?  :

Rota Hakkında Kısa Özet :

Bu rota, kültür gezisi ve doğa gezisi niteliği taşımaktadır. Şehir merkezinde gezilecek önemli yerler rotada işaretlenmiştir. Bölgeye rehbersiz gelen kişiler için planlanmıştır.
Bu rotada, Dağ Kapı, Amida Höyük, Diyarbakır Müzesi, Arkeoloji Müzesi, Atatürk Müzesi, Nasuh Paşa Camii, Zincir Kuranı Türbesi, Sezai Karataş Kültür ve Edebiyat Evi, Çifte Han Sokağı, Eski PTT Binası, Dört Ayaklı Minare, Hasanpaşa Hanı, Ulu Camii, Sülüklühan, Şeyh Muhtar Camii, Mor Kaldeni Katolik Kilisesi, Surp Gregor Ermeni Kilisesi, Aynalı Minare Camii, Kent Müzesi, Meryem Ana Süryani Kadim Ortodoks Kilisesi, Diyarbakır Kilisesi, Dağ Kapı (Harput Kapı), Mardin Kapı (Tell Kapı), Yeni Kapı (Dicle, Irmak, Şat Kapı), Urfa Kapı (Rum Kapısı), Çifte Kapı, Tek Kapı, Diyarbakır Kalesi, Hz. Süleyman Camisi, Evli Beden, Yedikardeş Burcu, Keçi Burcu, Saray Kapı, Nurdan Enzele Suyu görülecekler arasındadır.

Fauna Bilgisi :

Yaban domuzu, kurt, çakal, ayı, tilki, benekli pars, sansar, dağ keçisi, tavşan, sincap, kartal, şahin, akbaba, atmaca, leylek, kırlangıç, karga, saksağan, baykuş, çavuşkuşu, sığırcık, karatavuk, turna, çulluk, arı kuşu, ağaçkakan ve sarı asma.

Flora Bilgisi :

Diyarbakır’ın Biyolojik Çeşitliliği Envanter Çalışması kapsamında 1148 bitki türünün kentte varlığı tespit edilmiştir. Diyarbakır’a has olan 5 endemik tür bulunmaktadır. Bunlar; Ovabağ Geveni, Diyarbakır Geveni, Kabamayasıl, Dicle Koruğu ve Bey Çiviti’dir. Bu bitkilerin bir kısmı çiçeklenirken, bazıları yağışlardan dolayı geç çiçek açmaktadır. Diğer önemli bitkiler ise Kaya Navruzu, Bağ Geveni, Yitik Geven, Kabamayasıl, Bey Çiviti, Silvan Korungası’dır.
Bunun yanı sıra, melengiç, kahve yapımında kullanılan aromatik bir bitki olarak öne çıkmaktadır.
Kırmızı Rezene: Çorbalarda ve salatalarda kullanılan şifa kaynağı bir bitkidir. Sumak: Ekşi tadıyla Diyarbakır mutfağının vazgeçilmezi haline gelmiştir. Çörekotu ve Zahter: Hevsel Bahçelerinde doğal olarak yetişir ve kahvaltı ile yemeklerde kullanılır. Dicle’nin Baharatları arasında ise, bahçelerden toplanan kekik, reyhan ve nane gibi otlar, geleneksel Diyarbakır yemeklerinin eşsiz lezzetini oluşturur. Hevsel Bahçeleri’nde yetişen bu bitkiler, bölgenin kendine has kokusunu ve tadını yansıtmaktadır.

Rotaya Yakın Köyde Yaşayan Yemek- Acil Durum veya İhtiyaç Halinde Aranacak Kişi Bilgisi :

Gezi Planlamasında Yardımcı Olacak İlgili Kişiler

Saliba Açiş – 0535 672 78 47
Meryemana Süryani Kadim Kilisesi – Grup ziyretleri için, Kiliseyi ziyaret etmeden önce Saliba Açiş’i arayarak ziyaretinizi planlayabilir ve ziyaretiniz esnasında Süryanilik hakkında bilgi alabilirsiniz.

Tur Aracı Hizmeti Alabileceğiniz Kişi Listesi

Diyarbakır’da çok sayıda Tur aracı hizmeti verebilecek TÜRSAB üyesi seyahat acentesi bulunmaktadır. Lütfen onları da değerlendiriniz.

1. Burhan Ay – 0530 656 73 54 / Ramazan Ay – 0535 463 81 92
Diyarbakır merkezde bulunan araç şirketidir. Turizme uygun belgeli çok sayıda araçları vardır. Tur araçları buradan temin edilebilir.
2013-17-18 Model araçları vardır. Turizm belgeli (Turizm paketi) araçlar oldukları için, turlarda kullanılabilir araçlardır. 10 tane araçları vardır.
16’lık + 1 Geniş valiz, D2 Belgeli, 2013 model
19 + 1 Geniş valiz, D2 Belgeli, 2013 model (Sprinter, Çift Klimalı, Extra uzun)

2.Cesur CEBE
0541 3630721
Yolbulan köyünde yaşamaktadır. Diyarbakır’ın tamamı olmak üzere, Çevre iller dahil çalışabilir.
16+1 Mercedes Sprinter 2015 model minübüs D2 ve turizm belgelidir.
2 tane aracı vardır.
Çevre iller ve ilçeler dahil olmak üzere tur aracı hizmeti verebilir.

Sadece Kendi Bölgesini Yürütecek ve Diyarbakır Kral Yolu’nun Tüm Rotalarını Yürütebilecek Yerel Liderler :

Tüm Diyarbakır Kral Yolu’nda Yerel Liderlik Yapabilecek Kişiler

Mehmet Şirin Zengin 0539 2340043 (Doğa yürüyüş liderliği yanında drone çekimi ve fotograf çekimi yapar.)
Hacı Cebe 0505 3136614 (Fotograf Gezileri)
Yeliz Çuban 0505 2527246
Kadri Sancar 0532 7653396
Ömer Gündoğan 0536 8456507
Ali Alioğlu 0532 2957730 (Doğa yürüyüş liderliği yanında bisiklet turu liderliği yapar)
Muhammed Can Mavlay 0545 8845408
Ömer Çiğciğhan 0534 0509098

Rotanın Tarihi Turistik Değeri  :

Bu rota, Sur İçi, Dağ Kapı’da başlar. Diyarbakır’da bulunan bu bölge, dünya tarihi ve kültür envanterleri açısından önem taşımaktadır. Kazı çalışmalarına ait örnekleri Diyarbakır Müzesi’nde ayrılmış bölümlerde görebilirsiniz. Bu müzenin misafirlere gezdirilmesi bölge tarihi ve kültürel değerleri için önemlidir. Diyarbakır’da yapılan kazı çalışmalarından bazıları; Kortik Tepe Höyüğü (Körtik Tepe’deki ana yerleşim evresi akeramik neolitik döneme tarihlenir. M.Ö. 10450-9250 arasını kapsayan dönemdir. Çayönü, Hilar Mağaraları ( ilk tarımın yapılarak yerleşik hayata geçilen bölgedir.), Hakani Use, Müslüman Tepe, İçkale, Karavelyan, Salat Tepe, Kenan Tepe, Hırbemedan Tepe, Üçtepe, Ziyaret Tepe, Tavşan Höyük gibi önemli alanlar Diyarbakır’da yer almaktadır. Diyarbakır Merkez’de farklı inançlara ait inanç merkezleri de bulunmaktadır. Kiliseler, camiler vb. bu yapıların ön plana çıkarılması, şehre gelecek turistlerin ilgisini çekecektir.

Rota İçin Önemli Tüyolar (Yanında Götürülecekler, Riskler vb.) :

Müze kartınızın yanınızda olması tavsiye edilir.

Karma Rota Görüşleri :

Meryem Ana Süryani Kadim Kilisesi’ni ziyaret etmeden önce aranması durumunda, Süryanilik, kilise ve Süryani yaşamı hakkında bilgi verilmektedir.

Genel Bilgiler :

Araç ile Diyarbakır Merkez Sur içine gelinir. Dağ Kapı’ya yakın iç kapının olduğu yerde araçtan inilir. Küçük araçlar için park yerleri ve büyük araçlar için otopark bulunmaktadır. Araçlar buraya bırakıldıktan sonra, sur duvarının içindeki kapıdan geçilerek iç kaleye giriş yapılır. İlk olarak Amida Höyük (kazıları devam etmektedir) fotoğrafı çekildikten sonra, Diyarbakır Müzesi’ne giriş yapılır ve müze gezisi başlar. Burada Diyarbakır Müzesi, Arkeoloji Müzesi ve Atatürk Müzesi aynı bahçededir. Tek biletle üç müzeyi de ziyaret edebilirsiniz. Müzekart gereklidir. Bahçede aynı zamanda kahve içip dinlenebileceğiniz bir kafe de bulunmaktadır. Müze gezisi tamamlandıktan sonra, Sur İçi gezimiz devam eder. İlk olarak Nasuh Paşa Camii, Zincir Kuranı Türbesi, Sezai Karataş Kültür ve Edebiyat Evi ziyaret edilir. Ardından ara sokaklardan, dar sokaklar ve yapışık binaların arasından geçerek Çifte Han Sokağı’na gelinir. Burada da kahvaltıcılar görülür. Böylece Diyarbakır’ın en meşhur caddesine çıkılmış olur. Eski PTT Binası, Dört Ayaklı Minare, Hasanpaşa Hanı (kahvaltı ve alışveriş), Ulu Camii, Sülüklühan (çay-kahve vb), alışveriş için dükkanlar, ciğerciler, Şeyh Muhtar Camii, Mor Kaldeni Katolik Kilisesi (burada Kaldani kahvesi içilmesi tavsiye edilir.), Surp Gregor Ermeni Kilisesi, Aynalı Minare Camii, Kent Müzesi, Meryem Ana Süryani Kadim Ortodoks Kilisesi, Diyarbakır Kilisesi (başka dinden Hristiyanlığa geçenlerin kurduğu modern binadaki bir kilisedir.).

Sur içinde 4 kapı vardır. Ve her kapı bir şehre bakar Bu kapılar; kuzeye açılan Dağ Kapı (Harput Kapı), güneye açılan Mardin Kapı (Tell Kapı), doğuya açılan Yeni Kapı (Dicle, Irmak, Şat Kapı), batıya açılan Urfa Kapıdır (Rum Kapısı) ve GPS kaydı ile burada yazan tüm yerleri gezebilirsiniz. Diğer 4 kapı ile birlikte gezerken göreceğiniz Çifte kapı ve Tek günümüz Diyarbakır’da kullanılan kapılardır.

Diyarbakır Kalesi, sanat ve felsefenin izlerini taşır. Diyarbakır sur bölgesine kuşbakışı bakıldığında, kalkan balığına benzetilmektedir. Kral ve komutanlar iç kalede, yani balığın kafasında yaşarmış. Halk ise koridorlarla birbirine bağlı olan surların içinde yaşamını sürdürürmüş. Balığın ağzı, Saray Kapı ile Hz. Süleyman Camisi arasındadır ve önceleri burada bir amfi tiyatro bulunmaktaymış. Hz. Ömer döneminde, bu tiyatronun sütunları sökülerek Ulu Cami’de kullanılmıştır. Balığın kuyruğu, Evli Beden ile Yedikardeş Burcu arasındadır. Balığın sırt kılçığı ise Keçi Burcu olarak adlandırılır. 1928 yılında, Vali Nazım Önen surların yıkılması yönünde bir karar almış ve surların 800 metrelik kısmını yıkmıştır. Bu yıkım sırasında Fransız gazeteci Luis Gabriel surların önemine dikkat çekerek süreci durdurmayı başarmıştır. Bunun üzerine, Atatürk surların korunması için bir kanun çıkarmak zorunda kalmıştır. 1974 yılında, Bülent Ecevit döneminde ve sonraki yıllarda surlar tekrar onarılmaya çalışılmıştır. Tek Kapı ve Yeni Kapı yenidir. Urfa Kapı, balığın göbeği olarak adlandırılır. Nurdan Enzele Suyu, surların içine akıtılır ve bu su ile sur içinde tarım yapılırmış. Savaş zamanlarında sur içinde yetiştirilen ürünlerle halk beslenirmiş. Sur içinde imar yasağı bulunduğu da bilinmektedir.